Giriş

İşçilik alacakları, işçi ile işveren arasındaki mali ilişkilerin temelini oluşturur. İş sözleşmesinden ve İş Kanunu’ndan doğan bu hakların doğru şekilde yorumlanması ve uygulaması, hem işçinin hakkını korur hem de işverenin hukuki riskini azaltır. Bu makalede, işçilik alacaklarının şartları, Yargıtay kararları, ispat yükü hususları ve pratik önerileri ele alacağız. 

İşçilik Alacakları Nelerdir?

İşçilik alacakları, işçinin iş sözleşmesinden doğan parasal haklarını kapsar. Bunlar arasında en sık karşılaşılanlar:

• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• Fazla mesai ücreti
• Yıllık izin ücreti
• Ulusal bayram ve genel tatil ücreti
• Hafta tatili ücreti

İşçilik Alacaklarında Şartlar

1. Kıdem Tazminatı

• En az 1 yıl çalışma şartı vardır.
• İş akdi; işverenin haksız feshi, işçinin haklı feshi, askerlik, emeklilik veya evlilik gibi nedenlerle sona ermiş olmalıdır.
• İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı halinde kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

2. İhbar Tazminatı

• İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır.
• Fesih, haklı nedenle derhal fesih dışındaki nedenlerle yapılmış olmalıdır.
• İhbar süreleri kıdeme göre 2 ile 8 hafta arasında değişir.

3. Fazla Mesai Ücreti

• Haftalık 45 saatin üzerinde çalışma yapılmış olmalıdır.
• Fazla mesai işçinin onayıyla yaptırılmalı, ücreti ise normal saat ücretinin %50 fazlası olarak ödenmelidir.
• Yıllık fazla mesai toplamı 270 saati geçemez.

4. Yıllık İzin Ücreti

• İşyerinde en az 1 yıl çalışan işçi yıllık izne hak kazanır.
• Kullanılmayan izin süreleri işten ayrıldığında ücrete dönüşür.
• İzin hakkından feragat edilemez.

5. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti

• İşçi tatil günlerinde çalışmazsa bir günlük ücrete hak kazanır.
• Çalışırsa ayrıca çalıştığı günün ücreti ödenir.

6. Hafta Tatili Ücreti

• İşçi haftada en az bir gün kesintisiz dinlenme hakkına sahiptir.
• Tatil gününde çalıştırılırsa ek ücrete hak kazanır.

İşçi İçin Öneriler

• Çalışma saatlerinizi ve fazla mesaiyi kayıt altına alın.
• İşten ayrılırken kullanılmayan izinlerinizin karşılığını talep edin.
• Hak kaybı yaşamamak için uzman bir avukata danışın.

İşveren için Öneriler

• Fazla mesai ve izinlerin kaydını düzenli tutun.
• Fesih bildirimlerini yazılı ve gerekçeli yapın.
• İşçilik alacaklarını zamanında ödeyerek dava riskini azaltın.

Sonuç

İşçilik alacakları, işçi-işveren ilişkilerinde en çok ihtilafa konu olan alandır. Doğru kayıt tutmak, süreleri kaçırmamak ve usule uygun hareket etmek her iki taraf için de büyük önem taşır.

 📌 Örnek Karar (Fazla Mesai): Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2021/6818 E. sayılı kararında, resmi kayıtların bulunmaması halinde tanık beyanlarıyla fazla çalışma saatlerinin tespiti kabul edilmiştir. 

 📌 Örnek Karar (Bordro İmzası): Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2017/15744 E. sayılı kararında, imzalı bordrodaki fazla mesai ifadesi, sahteliği ispat edilene kadar delil olarak kabul edilmiştir. 

 📌 Örnek Karar (Gerçek Ücret): Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2021/8665 E. sayılı kararında, bordrodaki ücretin gerçeği yansıtmadığı durumda tanık beyanları ve ek delillerle gerçek ücretin belirlenmesi gerektiği kabul edilmiştir. 

 📌 Örnek Karar (İhbar Tazminatı): Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2016/23468 E. sayılı kararında, görevli mahkemenin yanlış değerlendirmesi nedeniyle kararın bozularak, ihbar tazminatı talebinin esasına geçilmesi gerektiği hükmedilmiştir. 

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – İşçilik Alacakları

1. Kıdem tazminatına hangi durumlarda hak kazanırım?

Eğer aynı işyerinde en az 1 yıl çalıştıysanız ve iş akdiniz işveren tarafından haksız şekilde feshedildiyse, ya da siz haklı nedenle işten ayrıldıysanız (ör. maaş ödenmemesi, sağlık sorunları), kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Kadın işçiler evlendikten sonraki 1 yıl içinde işten ayrılırsa, erkek işçiler askerlik sebebiyle ayrılırsa veya emeklilik şartlarını sağlarsa da kıdem tazminatı ödenir.

2. İhbar tazminatı nedir, ne zaman ödenir?

İş sözleşmesi feshedilirken taraflardan biri kanunda belirtilen bildirim sürelerine uymazsa ihbar tazminatı ödemek zorunda kalır. Örneğin işveren sizi önceden haber vermeden işten çıkarırsa ihbar tazminatı ödenir. Aynı şekilde işçi de bildirim süresine uymadan ayrılırsa işverene ihbar tazminatı öder.

3. Fazla mesai ücretimi nasıl alabilirim?

Haftada 45 saatin üzerinde çalıştığınız her saat fazla mesai sayılır. Fazla mesai ücretiniz normal saat ücretinin %50 fazlasıdır. Eğer işveren fazla mesaiyi ödemiyorsa, bordro kayıtları, giriş-çıkış kayıtları ve gerekirse tanık beyanları ile fazla mesai alacağınızı talep edebilirsiniz.

4. Kullanmadığım yıllık izinlerimin parasını alabilir miyim?

Evet. İşten ayrıldığınızda kullanmadığınız yıllık izin günlerinizin ücreti size ödenir. İşveren, izin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya formlarla ispatlamak zorundadır.

5. Ulusal bayram ve resmi tatillerde çalıştırıldım, ücretim ödenmedi. Ne yapabilirim?

İşçi tatil günlerinde çalışmazsa bir günlük ücretini alır. Çalıştırılırsa ayrıca çalıştığı günün ücreti kadar ek ücret alır. Ödenmediği takdirde dava yoluyla bu alacaklar talep edilebilir.

6. Hafta tatilinde çalıştırıldım, hakkım nedir?

İşçi haftada en az bir gün dinlenme hakkına sahiptir. Eğer hafta tatilinde çalıştırıldıysanız, o günün ücreti normal maaşınıza ek olarak ödenmelidir.

7. İşçilik alacaklarımı talep etmek için önce dava mı açmam gerekir?

Hayır. Öncelikle zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılır. Arabuluculukta anlaşma sağlanmazsa dava açabilirsiniz.

8. İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi nedir?

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi genel olarak 5 yıldır. Kıdem ve ihbar tazminatı için de 5 yıl geçerlidir. Bu süreyi kaçırmamak önemlidir.