İşe İade Davası ve Yargıtay Kararları Işığında Uygulama

İşe İade Davası Nedir?

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamında olan işçinin iş sözleşmesinin geçersiz veya haksız şekilde feshedildiğini iddia ederek açtığı davadır. Bu davanın amacı, feshin geçersizliğinin tespiti ile işçinin işine iadesinin sağlanmasıdır.

İş güvencesinden yararlanmak için:

• İşçinin aynı işverene bağlı en az 6 ay kıdemi bulunmalı,
• İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışmalı,
• İşçi belirsiz süreli sözleşme ile çalışıyor olmalıdır.

Yargıtay’a Göre İşletmesel Nedenle Fesih

Yargıtay içtihatlarına göre işverenin, işletmesel nedenlerle feshe başvurması için şu kriterlerin gerçekleşmesi gerekir:

1. Gerçeklik: İşverenin ileri sürdüğü neden, somut ve ispatlanabilir olmalıdır.
   • Örnek: Yargıtay 9. HD, 2017/25133 E. sayılı kararında, bir bölümün kapatıldığı ileri sürülmesine rağmen aynı bölümde yeni işçi alındığı tespit edilerek fesih “geçersiz” sayılmıştır.
2. Tutarlılık: İşverenin beyanları ile fiili uygulamaları uyumlu olmalıdır.
3. Ölçülülük: Fesih, zorunlu ve son çare olmalıdır. İşveren önce nakil, eğitim, başka bir bölümde değerlendirme gibi önlemleri denemelidir.

İşe İade Davasında Usul ve Süreler

• 10 İş Günü Başvuru Süresi: İşçi, kesinleşmiş işe iade kararının kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurmalıdır. Yargıtay, bu sürenin hak düşürücü olduğunu kabul etmektedir.
• İşverenin 1 Aylık Yükümlülüğü: İşçi başvuruda bulunduktan sonra işveren, en geç 1 ay içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır. Aksi halde işçiye:
  • 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı,
  • En fazla 4 aylık boşta geçen süre ücreti ödenir.
• Başvuru Yapmama: İşçi süresinde başvuruda bulunmazsa fesih geçerli sayılır; yalnızca kıdem ve ihbar tazminatı gündeme gelebilir.

Yargıtay’dan Emsal Kararlar

• Savunma alınmadan fesih: Yargıtay 9. HD, 2017/24792 E. – Savunma alınmadan yapılan feshi geçersiz saymıştır.
• Genel ifadeli fesih: Yargıtay 9. HD, 2018/9971 E. – “Performans düşüklüğü” gibi soyut gerekçeler geçerli neden değildir.
• Tebligattaki gecikme: HGK, 2015/7-1828 – Tebligat gecikmesinin işçiye yüklenemeyeceğine hükmetmiştir.
• İşletmesel kararın gerçekliği: Yargıtay 9. HD, 2017/25133 E. – Bölüm kapatıldığı iddia edilmesine rağmen yeni işçi alınması nedeniyle feshi geçersiz saymıştır.

Sonuç ve Değerlendirme

İşe iade davaları, işçi ve işveren ilişkilerinde dengeyi sağlayan önemli bir hukuki mekanizmadır. Yargıtay’ın kararları, işverenin fesih hakkını sınırlayarak keyfiliği önlemekte; işçiye ise güvence sağlamaktadır.

İşçiyseniz pratik öneriler:

• İşten çıkarıldıysanız, mutlaka fesih bildiriminizi inceletin.
• İşe iade davası açmayı düşünüyorsanız, süreleri kaçırmamak için derhal hukuki destek alın.

İşverenseniz pratik öneriler:

• Fesih kararını belgelerle destekleyin: İşletmesel gerekçeler, performans raporları veya devamsızlık tutanakları mutlaka yazılı ve somut delillerle ortaya konulmalıdır.
• Savunma alma sürecini atlamayın: İş Kanunu m. 19 gereğince, işçiden savunma alınmadan yapılan fesihler çoğunlukla geçersiz sayılmaktadır. Bu nedenle fesih öncesi prosedürü eksiksiz uygulayın.
• Alternatif çözümleri değerlendirin: Yargıtay, feshin son çare olması gerektiğini sürekli vurgulamaktadır. İşçiyi farklı bir pozisyonda değerlendirmek mümkünse, bunu mutlaka belgelendirin.
• Fesih bildirimini açık ve gerekçeli yapın: “Performans düşüklüğü” gibi genel ifadeler yerine, somut olayları ve tarihleri belirtin.
• Süreleri takip edin: İşçi başvurusunda bulunursa, 1 aylık sürede işe başlatma veya işe başlatmama kararınızı net şekilde ortaya koyun. Aksi durumda ciddi tazminat yükümlülükleri doğar.
• Avukat desteği alın: İşe iade davaları usul hatalarına çok duyarlıdır. Deneyimli bir avukattan süreç boyunca danışmanlık almak, ileride doğabilecek tazminat risklerini azaltır.

Meslektaşlar için not:

• Feshin son çare olması, ispat yükü, savunma alma ve işletmesel kararın gerçekliği kriterlerini dosya incelemesinde mutlaka denetleyin.
• Yargıtay kararlarını dilekçelerinizde mutlaka dayanak gösterin.

Örnek Yargıtay Kararı: İşverenin davetine rağmen işçinin işe başlamaması halinde fesih geçerli sayılabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2021/5917 E., 2021/10686 K. sayılı kararında; işçinin işe başlama yönündeki başvurusunun samimi olmaması veya işverenin usulüne uygun davetine rağmen işe başlamaması halinde fesih geçerli kabul edilmiştir. Bu karar, özellikle işveren müvekkiller için önemli bir emsal teşkil etmektedir.
Örnek Yargıtay Kararı: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2022/8821 E., 2022/11231 K. sayılı kararında, işverenin fesih gerekçelerini ispat edememesi nedeniyle feshin geçersiz sayılması ve işçinin işe iadesi yönünde hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir. 

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – İşe İade Davası

1. İşe iade davasını kimler açabilir?

İşyerinde en az 30 işçi çalışıyorsa, işçi en az 6 ay kıdemliyse ve iş sözleşmesi belirsiz süreli ise işe iade davası açabilir.

2. İşe iade davası için süre ne kadardır?

İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde işe iade davası açmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür.

3. İşe iade davasını kazandım, bundan sonra ne yapmalıyım?

Mahkeme kararı kesinleştikten sonra işçi, kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurmalıdır. Başvuru yapılmazsa fesih geçerli sayılır.

4. İşveren beni tekrar işe başlatmazsa ne olur?

İşveren, işçiyi başvuruya rağmen 1 ay içinde işe başlatmazsa, işçiye:

• 4 ila 8 aylık işe başlatmama tazminatı,
• En fazla 4 aylık boşta geçen süre ücreti öder.

5. İşveren beni işe çağırırsa gitmek zorunda mıyım?

Evet. İşverenin çağrısı samimi ve usulüne uygun ise işçinin işe başlaması gerekir. Aksi takdirde işe iade davasının sonucu boşa düşer ve haklar kaybedilebilir.

6. İşe iade davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. İşe iade davası açmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulmalıdır. Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava açılabilir.

7. İşe iade davasında boşta geçen süre ücreti nedir?

İşçi başvuruda bulunduktan sonra işveren işe başlatmazsa, işçinin işten çıkarıldığı tarihten itibaren en fazla 4 aya kadar olan süreye ilişkin ücret ve diğer hakları ödenir.

8. İşe iade davası açmazsam başka haklarım olur mu?

Evet. İşe iade davası açmayan işçi, şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatını ayrıca talep edebilir.