📌 Tam Yargı Davası (İYUK m.12–13) 

Giriş

İdarenin bir işlem veya eylemi sonucunda kişisel hakkınız doğrudan ihlal edilmişse ve maddi ya da manevi zarar doğmuşsa, bu zararın telafisi için açılacak dava tam yargı davasıdır. Kamu hizmetinde kusur veya gecikme sebebiyle uğradığınız zararın giderilmesi, idarenin hukuka bağlılığının en önemli güvencelerindendir. Ancak süreler, başvuru yolları ve usul kuralları doğru bilinmezse hak kaybı kaçınılmaz olur.

1. Kanuni Dayanak

İYUK m.12:

“İlgililer haklarını ihlâl eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştay’a ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davasını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açıp bu davanın karara bağlanması üzerine, dava açma süresi içinde tam yargı davası açabilirler.”

İYUK m.13:

“İdari eylemlerden dolayı hakları ihlâl edilenler, zararı ve tazmin yükümlüsünü öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmak zorundadırlar. Bu başvurunun reddi veya cevapsız kalması hâlinde ilgililer, tebliğ tarihinden itibaren veya zımni ret hâlinde altmış gün içinde dava açabilirler.”

İYUK m.28:

“İdare, tam yargı davalarında verilen tazminat kararlarını da en geç otuz gün içinde uygulamak zorundadır.”

2. Tam Yargı Davasının Konusu

• İdari işlemlerden doğan zararlar (ör. haksız memuriyetten çıkarılma sonucu maaş kaybı).
• İdari eylemlerden doğan zararlar (ör. belediyenin kazı çalışmasında zarar gören araç).
• Hizmet kusuru: Hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi, kötü işlemesi.
• Kusursuz sorumluluk: Risk ilkesi, fedakârlığın denkleştirilmesi.

3. Süreler ve Usul

• İşleme dayalı zarar: İptal davasıyla birlikte veya ayrı açılabilir.
• Eyleme dayalı zarar: Zarar öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 5 yıl içinde idareye başvuru → ret/cevapsızlık → 60 gün içinde dava.
• Kararların uygulanması: İdare, tazminat kararlarını 30 gün içinde yerine getirmek zorundadır.

4. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Ön başvuru yapmak zorunlu mu?
Evet. İdari eylemlerden doğan zararlarda önce idareye başvuru yapılmalıdır.

2. Zarar devam ediyorsa ne yapabilirim?
Her döneme ilişkin ayrı dava açılabilir.

3. Manevi tazminat da istenebilir mi?
Evet. Uğranılan manevi zarar da tam yargı davasında talep edilebilir.

4. Faiz ne zaman işler?
Genelde idareye yapılan başvuru tarihinden itibaren işler.

5. Emsal Danıştay Kararları

• Danıştay 10. Daire, E:2019/6815, K:2021/2456
  Konu: Sürekli zarar.
  Sonuç: Devam eden zararlarda dönemsel olarak ayrı tam yargı davaları açılabileceğine hükmedildi.
• Danıştay 15. Daire, E:2016/3457, K:2018/2114
  Konu: Manevi tazminat.
  Sonuç: İdari işlem nedeniyle kişilik hakları ihlal edilen davacının manevi tazminat istemi kabul edildi.
• Danıştay İDDK, E:2014/1103, K:2016/1272
  Konu: Ön başvuru şartı.
  Sonuç: İdareye başvuru yapılmadan açılan tam yargı davası usulden reddedildi.

6. Pratik Öneriler

• Zararı belgelemek için rapor, tanık, fotoğraf, resmi kayıt mutlaka toplanmalıdır.
• İdareye başvuruda zarar kalemleri ve faiz talebi net yazılmalıdır.
• Başvuruya cevap beklenmeden süreler dikkate alınmalı, hak düşümü yaşanmamalıdır.

Sonuç

Tam yargı davası, idarenin işlem veya eyleminden doğan zararların giderilmesini sağlayan en önemli yoldur. Ancak dava öncesi idareye başvuru şartı, kısa süreler ve delillerin doğru toplanması sürecin en kritik noktalarıdır. Bu nedenle müvekkillerin hak kaybına uğramaması için bu davaların mutlaka idare hukuku alanında uzman avukatlarca takip edilmesi gerekir.